Ecotoxiciteit

Omschrijving

Ecotoxiciteit is een onderdeel van de gevaarsidentificatie waarbij men onderzoekt of milieuvervuiling/gevaarlijke producten een schadelijk effect hebben op andere organismen dan de mens (micro-organismen, invertebraten, planten, vertebraten - in water en bodem).

Vooraleer nieuwe producten op de markt worden toegelaten zijn er een aantal tests vereist die aantonen of en welke risico's verbonden zijn aan het gebruik van deze stoffen. Naast de fysische gevaren (brandgevaar, ontploffingsgevaar, stralingsgevaar..) wordt ook de giftigheid van de stoffen voor de mens en het milieu gemeten (zie ook projectfiche : Productregistratie/REACH). Uit deze informatie destilleert de wetgever de normen voor deze stoffen om de veiligheid te waarborgen bij het gebruik van deze producten, en wordt ook de risico- en veiligheidsinformatie op de etiketten van de producten afgeleid.

De standaardtests voor de ecotoxicologische beoordeling zijn opgesteld door internationale organisaties; om een zo volledig mogelijk beeld van eventuele schadelijke effecten op diverse niveaus van het ecosysteem te kunnen inschatten worden steeds testbatterijen voorgeschreven. Zo zijn er standaartestbatterijen voor het waterecosysteem, en voor het bodemecosysteem (o.a. OECD).

Naast zuivere producten kunnen ecotoxiciteitstesten ook gebruikt worden om de toxicologische kwaliteit van milileustalen te meten (zie ook fiches: bioassays voor lucht, ecotoxicologische beoordeling van afvalwater).

Mogelijke toepassingsgebieden

Op VITO zijn de standaardbatterijen voor water en bodem operationeel.

Voor water: bacteriële test (Mircrotox®), eencellige wieren (OECD 201), watervlotesten (OECD 202, 211), vistesten (diverse soorten) (OECD 203, 204, 210)

Voor bodem: bacteriële tests (Mircrotox-SP®, e.a.), plantentest (OECD 208), tests op compostworm (OECD 207, 222)

Daarnaast zijn ook biodegratatietests operationeel die de afbreekbaarheid van producten in water meten  (OECD 301, 302) en kunnen verschillende testen worden uitgevoerd om de biodegradatie in bodem op te volgen.

De aquatische ecotoxiciteits- en biodegradatietests  moeten verplicht uitgevoerd worden op nieuwe chemische stoffen, biociden en op een aantal veterinaire producten  om de gevaarsindeling (R50/53) en etikettering te documenteren.  Ook in de REACH dossiers zijn ecotoxiciteitstesten voorgeschreven.

Via standaardmodellen (TGD, 2003) kan uit de testresultaten ook een ecologische normonderbouwing afgeleid worden. Dit is niet alleen van belang voor de overheid, maar ook voor een bedrijf dat bv. bij vergunningsverlening zelf een onderbouwde norm moet voorstellen voor nieuwe stoffen! Het is voor een bedrijf belangrijk om de impact van nieuwe stoffen die in het bedrijf gebruikt gaan worden en in het afvalwater terecht kunnen komen, op voorhand te kunnen meten!

In het veldonderzoek zijn ecotoxiciteitstesten een onderdeel van een integrale kwaliteitsbeoordeling van oppervlakte- of afvalwater, naast chemische metingen. Ecotoxiciteitstesten worden steeds vaker op afvalwater uitgevoerd in het kader milieuvergunningen.

Momenteel is VITO betrokken bij een internationaal project (CEN) waarbij een ecotoxiciteitsbeoordeling op punt wordt gezet voor de beoordeling van het ecologisch risico van afvalstoffen.

Partner(s)/opdrachtgever(s)

VITO voert ecotoxiciteitstesten, normafleiding en risicobeoordelingsopdrachten uit voor overheid en industrie.

Publicatie(s)/rapport(en)

(Zie ook catalogus)

J. Bierkens, G.Klein, P.Corbisier, R.VanDenHeuvel, L.Verschaeve, R.Weltens, G.Schoeters (1998). Comparative sensitivity of 20 bioassays for soil Quality. Chemosphere, 37 (14-15), pp.2935-2947

Weltens, R. Goossens R., Van Puymbroeck S. (2000). Ecotoxicity of contaminated suspended solids for filter feeders (Daphnia magna). Arch.Environ.Contam.Toxicol., 39, 315-323

R.Weltens, F.Vander Plaetse, C.Vangenechten en T.Verhulst. (2000) Automatized ß-Galactosidase activity bioassay for adult Daphnia magna vs. Classic immobilisation test. Bull.Environ.Contam.Toxicol., 65: 139-146.

R.Weltens, H. Witters, P.Corbisier (2001) Ecotoxic impact of suspended solids collected from polluted surface waters. J. Soils and Sediments 1(4), 199-264

Weltens R., Bierkens J., Van Kerkom J., Verschaeve L., Witters H., Schoeters G. (1996) Towards an integrated quantitative risk assessment: Biological Index of Quality (BIQ) . Abstract Book of 6th annual Meeting of SETAC, Sicilie, 19-22 mei

Weltens R. & Bierkens J. (1997). Eco-, Geno-, Immuno- und teratotoxicity of soil and water: BIQ concept. In: "Miniaturisierte und automatisierte Testverfahren zur Human und Ökotoxikologischen Bewertung von Schadstoffen in Umweltproben" - Inititativen zum Umweltschutz 7, Ed.: S.Heiden, W.Dott - Zeller Verlag

Schoeters G.E.R., Janssen C.R., K. Delbeke, C. De Rooij, H. Maeckelberghe, J. Pauwels, G. Persoone en R. Weltens (1996). Ecotoxicologische testen voor beoordeling van waterkwaliteit. Water, 91, 280-282.

Weltens R, Witters H., Corbisier P, Schoeters G., Kinnaer L. (1997) Ecotoxiciteit van zwevende stoffen: onderzoek op insitu verzameld materiaal. Eindrapport studie i.o.v. VMM

Weltens R., Goossens R., Van Puymbroeck S, (2000) Ecotoxicity of Contaminated Suspended Solids for Filter Feerders (Daphnia magna) Archives of Environmental Contamination and Toxicolgy, 39, 315-323

Weltens R., Provoost J., Cornelis C. (2001) Prioriteitstelling en rangschikking van risicostoffen voor waterbodems. Extern Vito rapport 2001/TOX/054

Weltens R;, Witters H., Bossuyt B, Cornelis B, Janssen C. (2001) Methodologisch onderzoek voor een ecotoxicologische beoordeling van de kwaliteit van zwevend stof in oppervlaktewater: Onderzoek naar risico’s in situ en selectie van bioassays voor monitoring. Extern Vito rapport 2001/TOX/R/089

Weltens R., Witters H., Corbisier P. (2001) Ecotoxic impact of suspended solids collected from polluted surface waters. Journal of Soils & Sediments 1 (4) 223- 233.

Bierkens J., Cornelis C., De Fré R., De Nocker L., Mensink H., Schoeters G., Seuntjens P., van rompaey H., Weltens R., Witters, Wouters, 2003. Aanreiken van een gemeenschappelijke basis voor eenvormige milieukwaliteitsnormen voor de drie compartimenten bodem, water en lucht; Eindrapport – draaiboek (Studie i.o.v. aminal 2003/IMS/R/166) en Knelpuntennota's (Studie i.o.v. aminal 2003/IMS/R/167).

Weltens R., Goemans G., Huyskens G., Belpaire C., Witters H., 2003. Evaluatie van de kwaliteitsnormering voor oppervlaktewater in Vlaanderen: een praktijkstudie. Water, September 2003. .

Contact:

Reinhilde Weltens
Tel. + 32 14 33 52 39
Fax + 32 14 58 26 57
Verstuur een bericht naar Reinhilde Weltens

Terug