VITO werkte mee aan een Europese studie over de maatschappelijke en economische baten van een verbeterde kwaliteit van onze waterlopen (Aquamoney). Hiervoor ontwikkelde VITO een methode om in te schatten hoe de welvaart van mensen stijgt bij een verbetering van de kwaliteit van onze waterlopen. 700 Vlaamse gezinnen namen deel aan een keuze-experiment via het internet. Onder de deelnemers werden prijzen verloot. De hoofdprijs is op donderdag 16 juli uitgereikt aan Marijke Coppens uit Stekene.
Studieobject Dender
De studie nam de Dender als voorbeeld. De deelnemers kregen 6 keuzes voorgelegd, waarbij ze telkens moesten aangeven welke situatie hun voorkeur had en of hun gezin bereid was de bijbehorende stijging van de watertaksen te betalen om de gekozen situatie te bereiken. Meer dan 90 % van de bevraagden heeft geld over voor schone waterlopen. Op basis van de keuzes die gemaakt werden in het keuze-experiment, schatten we in dat een gemiddeld Vlaams gezin jaarlijks zo’n 50 tot 200 euro zou willen betalen opdat de rivieren een goede ecologische toestand zouden hebben. Dit betekent naast een zeer goede chemische waterkwaliteit ook groene oevers en een verscheidenheid aan waterplanten en -dieren. Het bedrag dat mensen willen betalen hangt sterk af van het gezinsinkomen, het feit of ze lid zijn van een milieuvereniging, of ze recreëren op of langs de rivier en de woonafstand tot de rivier.
Uit de resultaten blijkt dat zowat elk Vlaams gezin wel eens wandelt of fietst langs water. Uiteraard is dit veel aangenamer wanneer de rivier een betere kwaliteit heeft en er groener uitziet, en daar hebben mensen best iets voor over. De studie bevestigt de hypothese dat mensen die dichtbij een rivier wonen ook meer willen betalen voor een kwaliteitsverbetering dan mensen die verderaf wonen.
Opmerkelijk is dat mensen vooral veel willen betalen voor een toename van verschillende plant- en diersoorten (de biodiversiteit) en in mindere mate voor groenere oevers en de waterkwaliteit zelf (minder geurhinder, minder schuim), hoewel de parameters in realiteit wel wat samenhangen. Dit resultaat ondersteunt de Europese regelgeving (Kaderrichtlijn Water) die zegt dat enkel focussen op chemische waterkwaliteit niet voldoende is.
Achtergrond: Kaderrichtlijn Water
De studie werd uitgevoerd in het licht van de Europese Kaderrichtlijn Water die beoogt dat tegen 2015 alle waterlopen in de EU een goede ecologische status hebben. Dit wil zeggen dat ze niet alleen een goede chemische waterkwaliteit moeten hebben, maar ook een goede biologische kwaliteit (planten en dieren) en een goede waterhuishouding (vermijden van droogte en overstroming). Om dit te realiseren moeten de lidstaten maatregelenpakketten samenstellen.
Verschillende partijen zullen inspanningen moeten leveren voor het uitvoeren van deze maatregelen. De Kaderrichtlijn Water stelt dat dit op een kostenefficiënte manier gebeurt en dat de inspanningen wel moeten opwegen tegen de opbrengsten. Omdat heel veel van de diensten die door waterlopen worden geleverd zoals een aangename omgeving, vasthouden van water enz. niet op een markt te koop zijn, is het niet eenvoudig in geld uit te drukken wat een verbetering van de kwaliteit van onze waterlopen de maatschappij oplevert.
Milieu-economen hebben verschillende methoden om de waarde van deze diensten in te schatten, waaronder keuze-experimenten. Hierbij moeten mensen een reeks van keuzes maken tussen verschillende situaties met betrekking tot milieukwaliteit waartegenover telkens ook andere geldbedragen staan. Zo simuleer je een kader vergelijkbaar met het kiezen tussen twee soorten brood bij de bakker. Op basis van de keuzes van mensen kan je dan hun voorkeuren afleiden met betrekking tot milieukwaliteit. De resultaten en de geleerde lessen uit de VITO-studie over de Dender en de tien gevalstudies in andere Europese landen zullen de beleidsmakers helpen op een wetenschappelijk onderbouwde wijze keuzes te maken bij het integraal waterbeleid.
Deze studie kadert in ruimer onderzoek binnen VITO naar de kosten en baten van een verbetering van de leefomgeving van de Vlaming.
